Vì EV71 có thể làm con chuyển nặng rất nhanh. Mấy ngày nay, nhiều ba mẹ nghe tin tay chân miệng tăng mạnh lại bắt đầu đứng ngồi không yên.

Và nỗi lo đó là có lý, chỉ trong gần 3 tháng đầu năm 2026, cả nước đã ghi nhận 25.094 ca tay chân miệng, có 4 ca tử vong.

Riêng khu vực phía Nam chiếm gần 72% số ca, và nhóm mắc nhiều nhất là trẻ 1–5 tuổi, chiếm tới 92,7%.

Bộ Y tế đã phải ra văn bản hỏa tốc yêu cầu các địa phương tăng cường truyền thông, khám, phân loại, thu dung, điều trị và kiểm soát lây nhiễm trong bệnh viện. Điều làm nhiều ba mẹ sợ không phải chỉ là chuyện con nổi vài nốt ở tay, chân hay miệng. Mà là chuyện có những bé ban đầu nhìn rất nhẹ, sau đó lại giật mình, nôn, run tay chân, lừ đừ, thở mệt… rồi chuyển nặng rất nhanh. Đáng lo hơn, các kết quả giám sát gần đây cho thấy sự lưu hành của Enterovirus 71 (EV71), chủng virus có độc lực cao, có thể gây biến chứng thần kinh nặng và làm tăng nguy cơ tử vong. Vì vậy, điều quan trọng không phải là nghe ai đó nói: “Tay chân miệng đa số tự khỏi mà.” Mà là ba mẹ phải hiểu đúng để biết: 

  • Khi nào có thể bình tĩnh theo dõi
  • Khi nào phải đưa con đi khám ngay
  • Khi nào bệnh không còn là “mấy nốt ngoài da” nữa

Nếu nhà mình có con nhỏ, ba mẹ nên lưu lại và đọc kỹ bài này.

  • Đến lúc con sốt, đau miệng, nổi nốt, mình sẽ có thứ để nhìn lại ngay, đỡ cuống hơn rất nhiều.
  1. Tay chân miệng thường gặp ở trẻ nhỏ, nhưng không phải lúc nào cũng nhẹ Tay chân miệng là bệnh do virus, lây khá nhanh, thường gặp nhất ở trẻ dưới 5 tuổi. Đa số trẻ sẽ tự khỏi sau khoảng 7–10 ngày. Nhưng không phải bé nào lúc đầu nhìn nhẹ cũng sẽ nhẹ suốt. HCDC cũng lưu ý bệnh thường gây sốt, loét miệng và nổi ban ở tay chân, nhưng một số trường hợp có thể có biến chứng, và EV71 là một trong những tác nhân hay gắn với bệnh nặng hơn. Nói dễ hiểu: đa số thì nhẹ, nhưng đã nặng là nặng rất nhanh.
  2. Dấu hiệu ban đầu rất dễ bị nhầm là “viêm họng, mọc răng, nhiệt miệng” Nhiều bé không nổi nốt rầm rộ ngay từ đầu. Ba mẹ thường chỉ thấy:
  • Con tự nhiên bỏ ăn
  • Chảy nước miếng nhiều • quấy hơn
  • Than đau miệng • sốt 1–2 ngày
  • Rồi sau đó mới nổi nốt ở tay, chân, mông, gối hoặc loét trong miệng.

HCDC mô tả tay chân miệng thường bắt đầu bằng sốt, đau họng, ăn uống kém, rồi mới xuất hiện loét miệng và ban ở da. Vì vậy, chuyện ba mẹ nhầm với viêm họng, nhiệt miệng hay “bé mệt do mọc răng” là rất hay gặp. Đây là chỗ nhiều Phụ huynh dễ chủ quan nhất 

  1. EV71 vì sao làm ba mẹ phải cảnh giác hơn? Không phải chủng nào gây tay chân miệng cũng giống nhau. Nhiều ca nhẹ là do các chủng virus khác, nhưng EV71 đáng ngại hơn vì nó có thể tấn công hệ thần kinh trung ương, gây các biến chứng như viêm não, viêm màng não, phù phổi thần kinh, suy hô hấp và làm bệnh chuyển nặng nhanh hơn nhiều.

Các tài liệu chuyên môn và cảnh báo gần đây tại Việt Nam đều nhấn mạnh EV71 là chủng có độc lực cao, có thể liên quan tới các ca nặng và tử vong. Nói kiểu đời thường cho dễ hiểu: cùng là tay chân miệng, nhưng có những chủng chỉ làm con đau miệng, nổi nốt. Có những chủng lại “đánh” vào não, tim, phổi. Và EV71 là kiểu thứ hai

  1. Đừng chỉ nhìn vào nốt, hãy nhìn cả em bé Đây là chỗ rất nhiều ba mẹ nhìn sai. Thấy nốt nổi nhiều là sợ. Thấy nốt ít lại yên tâm. Nhưng mức độ nặng của tay chân miệng không nằm ở chuyện nổi bao nhiêu nốt.

Điều cần nhìn là:

  • con có còn sốt cao không
  • con có nôn nhiều không
  • con có giật mình không
  • con có run tay chân không
  • con có lừ đừ không
  • con có thở mệt không

Nói ngắn gọn: đừng chỉ nhìn vào da. Hãy nhìn cả thần kinh và hô hấp của con. 

  1. Có 3 nhóm dấu hiệu ba mẹ phải nhớ thật kỹ 
  • Nhóm 1: Dấu hiệu cần coi chừng Nếu con có: • sốt cao trên 38,5°C kéo dài hơn 48 giờ • sốt khó hạ • nôn hoặc nhợn ói nhiều • quấy khóc bất thường, nhất là về đêm thì không nên chủ quan nữa. Cảnh báo gần đây từ Bộ Y tế và các bệnh viện cũng nhấn mạnh đây là nhóm dấu hiệu phải theo dõi rất sát.
  • Nhóm 2: Dấu hiệu thần kinh sớm Đây là nhóm dễ bị bỏ qua nhất nhưng lại rất quan trọng: • giật mình, chới với bất thường • giật mình cả khi đang thức • tay chân run • đi loạng choạng • yếu tay chân • ngủ gà, lơ mơ, phản ứng chậm Nhiều nguồn cảnh báo tại Việt Nam đều xem giật mình, run chi, đi không vững, lừ đừ là những dấu hiệu chuyển nặng rất đáng lo ở tay chân miệng, đặc biệt khi nghi EV71.
  • Nhóm 3: Dấu hiệu rất nặng Nếu con có: • thở nhanh, thở mệt • co kéo lồng ngực • tím tái • lừ đừ rõ • khó đánh thức • co giật • tiểu ít hẳn thì phải đi viện ngay. Đây không còn là lúc “theo dõi thêm ở nhà” nữa. 
  1. Vì sao nhiều bé đau miệng mà nhìn cứ như “làm nũng”? Rất nhiều bé tay chân miệng không phải khổ nhất vì nốt ngoài da. Mà là vì miệng quá đau. CDC lưu ý loét miệng có thể làm trẻ: • không chịu ăn uống • chảy dãi nhiều • chỉ thích uống lạnh • quấy khóc vì đau khi nuốt. Nên khi thấy con: • ngậm rồi nhè • nhìn thức ăn quay mặt đi • chỉ chịu uống đồ mát • cứ khóc nhè nhè, ngủ không yên … thì đừng vội nghĩ con “khó tính”. Nhiều khi chỉ là miệng đau quá nên không ăn nổi thôi. 
  1. Điều ba mẹ cần làm ở nhà là gì? Nếu bé đang ở mức nhẹ và bác sĩ cho theo dõi tại nhà, ba mẹ nên tập trung vào 3 việc:

7.1. Giảm đau để con uống được Ưu tiên nước mát, sữa mát, oresol nếu cần. Tránh đồ chua, cay, nóng vì sẽ làm miệng xót hơn. Loét miệng và đau họng là nguyên nhân rất thường gây mất nước ở tay chân miệng.

7.2. Cho ăn mềm, nguội, dễ nuốt Cháo để nguội bớt, sữa chua, pudding, soup ấm nhẹ hoặc mát thường dễ chịu hơn.

7.3. Theo dõi sát từng ngày Không phải chỉ xem nốt có nhiều lên không. Mà phải nhìn xem con có bắt đầu sốt cao hơn, nôn nhiều hơn, giật mình, lừ đừ hay thở khác đi không.

  1. Đừng tự dùng kháng sinh, và cũng đừng bôi thuốc linh tinh Tay chân miệng là bệnh do virus, nên kháng sinh không giúp bệnh khỏi nhanh hơn nếu không có bội nhiễm vi khuẩn. Các khuyến cáo hiện nay vẫn tập trung vào chăm sóc hỗ trợ, giảm đau, bù nước và theo dõi dấu hiệu nặng. Tương tự, chuyện bôi thuốc xanh, thuốc tím, thuốc này thuốc kia lên nốt thường không giúp ích bao nhiêu, mà nhiều khi còn làm da kích ứng thêm hoặc làm bác sĩ khó quan sát tổn thương thật. Nói dễ hiểu: đừng để việc “sốt ruột quá” làm mình chăm con lệch hướng. 
  1. Tay chân miệng lây rất dễ, nên người lớn cũng phải để ý CDC cho biết tay chân miệng lây qua tiếp xúc gần, dịch tiết, bề mặt nhiễm bẩn và phân. Bệnh rất dễ lan trong nhà trẻ, mẫu giáo và trong gia đình nếu vệ sinh tay không tốt. Ba mẹ cần nhớ: • rửa tay cho trẻ • người lớn chăm con cũng phải rửa tay kỹ • lau sạch đồ chơi, tay nắm cửa, mặt bàn • cho bé nghỉ học trong giai đoạn đang bệnh • hạn chế tiếp xúc gần với trẻ khác Nói thật dễ hiểu: đừng chỉ chăm mỗi con bệnh. Hãy chặn đường lây cho những đứa trẻ khác nữa. 
  1. Điều ba mẹ cần nhớ nhất là gì?

Tay chân miệng không chỉ là nổi nốt. Có bé chỉ sốt nhẹ, đau miệng, nổi ít nốt rồi tự khỏi. Nhưng cũng có bé từ mức nhẹ chuyển sang: • sốt cao kéo dài • nôn nhiều • giật mình • run tay chân • lừ đừ • đi không vững • thở mệt Và khi đó, chuyện không còn nằm ở “mụn nước nữa”, mà là thần kinh và hô hấp của con đang bị đe dọa. 

Vì vậy, khi con bị tay chân miệng, ba mẹ hãy nhớ 4 điều: 

  • Đừng chỉ nhìn vào số lượng nốt.
  • Hãy nhìn cả cách con ăn, ngủ, sốt và phản ứng của con.
  • Đừng tự dùng kháng sinh hay bôi thuốc linh tinh.
  • Nếu có dấu hiệu nặng, phải đi viện ngay.